Geschiedenis

De Verlichting

 

In de tweede helft van de 18e eeuw begon in Nederland de periode van de Verlichting met grote veranderingen op het gebied van wetenschappen, wijsbegeerte, theologie, kunst en literatuur. Ook ging met toen anders denken over begraven en o.a. medici maakten uit hygiënisch oogpunt bezwaar tegen de praktijk van het begraven in kerken.
In 1783 schreef het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen te Vlissingen een prijsvraag uit. Het onderwerp: ‘Dewyl de schadelijkheid der begravenissen, binnen de Steden en Kerken, ten vollen beweezen en vry algemeen erkend is: welke zyn de verschillende redenen, dat die nadeelige gewoonte in deeze Republiek blyft stand grypen; en welke zyn de beste middelen, om dezelve te doen ophouden?’families Tydeman en Spiering en een groot aantal zerken met hekwerken.

Portret J.D. van Leeuwen

Stichting begraafplaats – geschiedenis

J.D. van Leeuwen stichtte, samen met o.a. Arend Hendrik van Eck, het ‘Begraafgenootschap Ter Navolging’ met als doel in Tiel een buitenbegraafplaats aan te leggen. In 1786 werd hiertoe een stuk grond gekocht buiten de Burense Poort. Door een voortvarende aanpak kon Wilhelmina Claszen op 30 december 1786 als eerste op Ter Navolging worden begraven. In de daarop volgende periode werd de begraafplaats als gevolg van twisten tussen de Orangisten en de Patriotten zwaar beschadigd. Pas in 1790 was de begraafplaats weer hersteld en kon er weer iemand worden begraven: Rector van de Latijnsche School E.E. van Bergen wiens grafsteen bewaard is gebleven. In 1806 werd de toegangspoort, in 1800 zwaar beschadigd door een storm, na herstel in 1801 gecompleteerd door het plaatsen van twee nieuwe urnen. Boven de poort prijkte en prijkt de tekst: ‘De menschenliefde door ’t gezond verstand verlicht / heeft deez begraafplaats tot een voorbeeld hier gesticht’.
In 1858 werd goedkeuring verleend voor uitbreiding van de begraafplaats die in 1859 werd voltooid. In het ontwerp van de uitbreiding van Karl George Zocher (1798 – 1863) werd de ingang van de begraafplaats verplaatst van de Stationsweg naar de Lingedijk. Een jaar later werd ook het baarhuisje gebouwd (in de jaren ’70 van de 20e eeuw vernieuwd met gebruikmaking van oud materiaal).
Op 1 december 1971 werd Ter Navolging rijksmonument en van 1986 tot 1 januari 2015 vonden alleen bijzettingen plaats in de bestaande (familie)graven op het noordelijke deel.

In 1998 verscheen, uitgegeven door het toenmalige Streekarchivariaat Tiel – Buren – Culemborg het boek ‘Begraafplaats TER NAVOLGING Tiel, een voorbeeld van verlicht denken’ van de hand van mevrouw A.T.M. Ruygt. Mede dankzij haar boek én de inzet van onder anderen Carla Daalderop is toen een omslag begonnen qua denken en handelen betreffende historische begraafplaatsen in Tiel. De Stichting tot Instandhouding van Historische Begraafplaatsen in Tiel en Omstreken werd opgericht en begon eerst te werken aan het verkrijgen van draagvlak. En vanaf dat moment werd Ter Navolging als het ware weer ‘tot leven gewekt’.

Geschiedenis

Vanuit 2015 naar de toekomst

2015 was een belangrijk jaar voor Ter Navolging. Niet alleen worden er op Ter Navolging vanaf 5 juni weer nieuwe (urnen)graven uitgegeven maar werd ook het zuidelijke deel officieel bestemd als strooiveld. ter gelegenheid daarvan werd toen het kunstwerk ‘Via Nominum’ van de Tielse kunstenaar Michiel van Luijn officieel onthuld.
Nadat rond 2010 een eerste reeks grafmonumenten, waaronder 4 grafkelders en een twintigtal grafzerken, was hersteld werd die lijn in de daarop volgende jaren voorzichtig doorgetrokken. Dat niet alleen in de vorm van het herstellen van een tiental gescheurde, gebroken en / of verzakte zerken maar ook door de meer spectaculaire ‘redding’ van o.a. de grafkelders van Küthe en Post in de zomer van 2015.
Daarnaast werden er vanaf 2012 op verschillende plekken onder de vegetatie schuil gaande grafzerken gevonden. Door het tot het uiterste beperken van het groenonderhoud waren de meeste grafmonumenten verdwenen onder bramen, klimop en, bovenal, dikke lagen mos. Het grootste deel van de teksten was rond 2010 niet tot nauwelijks leesbaar. De schoonmaakacties hebben er inmiddels toe geleid dat niet alleen de teksten van vrijwel alle grafzerken leesbaar zijn geworden maar dat ook in brokstukken gevonden zerken konden worden gereconstrueerd op een betonnen plaat en met de achterkant boven liggen zerken konden worden gekeerd. In de jaren 2012 – 2015 is Ter Navolging daarmee tientallen grafzerken rijker geworden en de verwachting is gerechtvaardigd dat er nog enkele tientallen andere grafzerken gevonden zullen worden!
Daarnaast is het herstelplan 2015 – 2025 vastgesteld. Daarin is het herstel van enkele honderden grote en kleinere grafmonumenten opgenomen, waaronder de grafkelders van de families Tydeman en Spiering en een groot aantal zerken met hekwerken.

Strooiveld Ter Navolging Tiel