De Poort van Ter Navolging

Toen Ter Navolging in 1786 in Franse stijl, 4 rijen graven, een pad en weer vier rijen aan graven, werd aangelegd was de entree gelegen aan de Stationsweg. Net als nu betrad men de begraafplaats toen door de poort met aan weerszijden twee pijlers. Op de pijlers de tekst Anno 1787 en daartussen een banderol met de tekst 

‘De menschenliefde door ’t gezond verstand verlicht 
Heeft deez begraafplaats tot een voorbeeld hier gesticht’

Deze tekst weerspiegelt het toen moderne denken waarbij de leidende rol van de religie, de godsdiensten, plaats moest maken voor het denkvermogen van de mens. De periode die bekend is geworden als ‘De Verlichting’.

De westelijke grens van de begraafplaats lag toen, en ligt nog steeds, ter hoogte van de taxushaag.

Bij de uitbreiding van de begraafplaats in 1858 is de poort naar zijn huidige plek aan de Lingedijk verplaatst.

De start van de begraafplaats, en zeker die van de poort, was ‘onrustig. Kort na het afronden van de aanleg van Ter Navolging en de eerste begrafenis van Mej. Claszen eind december 1786 braken onlusten uit tussen de aanhangers van de Oranjes, de orangisten, en hun tegenhangers, de patriotten. Zij gingen letterlijk met elkaar op de vuist waarbij de begraafplaats, die toen de bijnaam Patriotten Kerkhof zou krijgen omdat de stichter, Joh. Did. van Leeuwen tot de patriotten behoorde, vrijwel totaal werd verwoest. De palen die de plaatsen voor de nieuwe graven aangaven werden verwijderd, de grafzuil op het graf van Mej. Claszen, ook wel Claessen geschreven werd verwoest, de poort werd gesloopt en alles wat er aan bomen en heggen was geplant, werd vernield. 

Van Leeuwen omschreef de situatie in zijn verslag als volgt:

‘Berigtende zijn Ed. verder, dat na de plundering gezorgd had dat de stukken en brokken voor al van de poort die hier en daar zo in de gragt als elders, verstrooid lagen, met elke omzichtigheid bij één gezameld, opgehaald en geborgen waren, zo dat men daar van het nog te pas hebbende kunnen komen, met aankoop en toevoeging van het verder ontbrekende hout en ijzer, tot herstel heeft kunnen gebruiken.  

Dat die poort aldus weder hersteld en nu nog verder als de vorige geweest was, in orde gebragt zijnde, men voor en boven aan op dezelve gesteld heeft dit twee-regelig vers, 

De menschenliefde door ’t gezond verstand verlicht, 

Heeft deez’ begraafplaats tot een voorbeeld hier gesticht. 
En op de pijlaren de Spreuk van het Genootschap ter navolging welke woorden in één zin na en met het voorsr. vers gepast kunnen gelezen worden.’   

De opwinding over alle gebeurtenissen klonk door in het verslag van Van Leeuwen, wiens verslagen tot dan toe altijd objectief, nuchter en zakelijk overkwamen.

Nadat de schade was hersteld vond in 1790 de volgende begrafenis plaats: van de rector van de Latijnsche Schole: Ernst Ephraïm van Bergen.  

Maar de begrafenis bleef opnieuw geen onheil bespaard. Op 9 november 1800 raasde een zware storm over West-Europa. Hij trok van de Franse Atlantische kust over het huidige België en Nederland tot ver in Duitsland. Deze storm had niet alleen een enorme materiële schade als gevolg, maar ook het verlies van vele mensenlevens. Of het nu in Duinkerken was of in Brugge, in Antwerpen of Middelburg, Utrecht of Arnhem, overal liet de storm een spoor van vernieling achter, van afgewaaide dakpannen en ingeblazen ruiten tot omgeblazen kerktorens, ingestorte huizen, molens, kerken en andere gebouwen. 

In de verslaglegging van Van Leeuwen is het als volgt terug te vinden:  

Door den storm den 9 November 1800 is de poort omver gewaaid, waardoor groote schade aan de zelfde was gekomen. Doch is door Kerkmeesters in 1801 weder gerepareerd, met aflating egter der vaasen of potten die op de posten van de poort gestaan hadden. Doch er zijn door de zorg der Directeuren in 1804 wederom nieuwe vaazen opgesteld.

In 1801 was de poort weer gerepareerd, maar het zou tot 1804 duren voordat de poort, inclusief de beide karakteristieke urnen, weer in volle glorie hersteld was.

Rond 1858 werd het geheel verplaatst naar de huidige locatie, de ingang aan de Lingedijk.

Tussen 2015 en 2020 bleek de houten overkapping van de pijlers, waarop de urnen zijn, verrot. Daarop is het geheel toekomstbestendig gerestaureerd.